مرکز تحقیقات عدالت در سلامت دانشگاه علوم پزشکی تهران، با همکاری شبکه تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت جمهوری اسلامی ایران، گزاره‌برگ «مهم‌ترین موانع فرهنگی در دسترسی عادلانه به خدمات سلامت در ایران کدام‌اند؟» را منتشر کرد.

این گزاره‌برگ با هدف تبیین نقش عوامل فرهنگی در شکل‌گیری نابرابری در دسترسی به خدمات سلامت تهیه شده و نشان می‌دهد که موانع فرهنگی تنها به باورها و رفتارهای فردی محدود نیستند، بلکه در تعامل میان نگرش‌های مربوط به سلامت و بیماری، ساختار خانواده، هنجارهای جنسیتی، زبان، قومیت، محل زندگی، اعتماد به نظام سلامت و نحوه طراحی و ارائه خدمات شکل می‌گیرند.

در این محصول علمی، موانع فرهنگی دسترسی به خدمات سلامت در سطوح مختلف بررسی شده‌اند. باورهای فردی مانند تفسیرهای تقدیرگرایانه از بیماری، ترجیح برخی درمان‌های سنتی و پایین‌بودن اولویت پیشگیری می‌توانند بر رفتار مراجعه افراد اثر بگذارند. در سطح خانوادگی و اجتماعی نیز نحوه تصمیم‌گیری در خانواده، محدودیت استقلال برخی اعضا، حساسیت‌های مرتبط با جنسیت و حیا، و نگرانی از قضاوت اجتماعی ممکن است دریافت به‌موقع خدمات را با مانع مواجه کند.

تفاوت‌های قومی، زبانی و جغرافیایی، کمبود کارکنان آشنا با زبان و فرهنگ محلی و تمرکز برخی خدمات در مراکز شهری نیز می‌توانند فاصله میان مردم و نظام سلامت را افزایش دهند. در سطح نظام سلامت، آموزش ناکافی کارکنان درباره تفاوت‌های فرهنگی، استفاده از پیام‌ها و محتوای آموزشی نامتناسب با زمینه‌های محلی و طراحی برنامه‌های بالا به پایین، از دیگر موانع شناسایی‌شده هستند.

یکی از محورهای اصلی این گزاره‌برگ، مسئله بی‌اعتمادی فرهنگی است. تجربه برخورد نامناسب یا ناعادلانه، شایعات، اطلاع‌رسانی ناکافی و نبود ارتباط شفاف و دوطرفه می‌توانند اعتماد مردم به کارکنان و مراکز سلامت را کاهش دهند و به کاهش مراجعه، تأخیر در درمان یا استفاده نابرابر از خدمات منجر شوند.

بر اساس پیام کلیدی گزاره‌برگ، افزایش پوشش خدمات و توسعه زیرساخت‌های سلامت، اگرچه ضروری است، به‌تنهایی برای تحقق دسترسی عادلانه کافی نیست. خدمات باید از نظر فرهنگی نیز قابل‌پذیرش، پاسخ‌گو و متناسب با نیازها و ویژگی‌های گروه‌های مختلف جمعیتی باشند.

در بخش پیشنهادهای اجرایی، بر آموزش فرهنگی کارکنان سلامت، برگزاری کارگاه‌های شناخت فرهنگ‌های محلی، تقویت مهارت شنیدن فعال و ارتباط محترمانه، استخدام و به‌کارگیری نیروهای بومی، تربیت رابطان سلامت محلی، مشارکت انجمن‌ها و رهبران محلی در طراحی برنامه‌ها، تولید محتوای چندزبانه و بومی، اطلاع‌رسانی شفاف و پاسخ‌گویی به شایعات و تجربه‌های منفی تأکید شده است.

جهت مشاهده و دریافت فایل گزاره برگ کلیک کنید