نشست تخصصی «نقش نظام‌های مراقبت‌های اولیه در تأمین و گسترش عدالت در سلامت» روز چهارشنبه ۲۴ تیرماه ۱۴۰۵، با حضور استادان و صاحب‌نظران حوزه سلامت در فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران برگزار شد.

این نشست به همت گروه «قرآن، عترت و سلامت» فرهنگستان علوم پزشکی و با حضور دکتر محمدحسین نیک‌نام، رئیس گروه قرآن، عترت و سلامت فرهنگستان علوم پزشکی، دکتر علیرضا اولیایی‌منش، عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی و رئیس مرکز تحقیقات عدالت در سلامت، دکتر حسین ملک‌افضلی، عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی، و دکتر علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، برگزار شد.

در این نشست، دکتر علیرضا اولیایی‌منش، رئیس مرکز تحقیقات عدالت در سلامت دانشگاه علوم پزشکی تهران، در ارائه‌ای با عنوان «نقش شبکه بهداشت و درمان و مراقبت‌های بهداشتی اولیه در گسترش عدالت در سلامت»، به تبیین ظرفیت‌های نظام مراقبت‌های بهداشتی اولیه برای کاهش نابرابری‌های سلامت و پاسخ‌گویی به نیازهای جدید جامعه پرداخت.

وی با اشاره به افزایش هزینه‌های سلامت، محدودیت منابع، تداوم نابرابری در دسترسی و پیامدهای سلامت، افزایش بار بیماری‌های غیرواگیر، سالمندی جمعیت و غلبه رویکردهای بیمارستان‌محور، تأکید کرد که امروز بیش از هر زمان دیگری به تقویت نظام مراقبت‌های بهداشتی اولیه نیاز است.

دکتر اولیایی‌منش توضیح داد که مراقبت‌های بهداشتی اولیه نباید صرفاً به‌عنوان سطح نخست ارائه خدمات درمانی در نظر گرفته شود، بلکه این نظام باید بر سه مؤلفه اساسی استوار باشد: ارائه خدمات جامع و یکپارچه در طول دوره زندگی، مشارکت و توانمندسازی مردم و جامعه و سیاست‌گذاری و اقدام هماهنگ میان بخش‌های مختلف.

به گفته وی، جمعیت‌محور بودن، دسترسی به خدمات در نخستین تماس، مراقبت مستمر، هماهنگی میان سطوح مختلف خدمات، پیگیری فعال بیماران، آمادگی برای بحران‌ها و توانایی شناسایی نابرابری‌های محلی، از مهم‌ترین کارکردهای شبکه بهداشت در مسیر تحقق عدالت در سلامت است.

رئیس مرکز تحقیقات عدالت در سلامت در ادامه، شش مسیر اصلی را برای عدالت‌محور شدن نظام مراقبت‌های اولیه مطرح کرد که شامل توزیع خدمات متناسب با نیازهای جمعیت، حفاظت مالی و کاهش پرداخت از جیب، تضمین کیفیت برابر خدمات، تقویت مراقبت‌های پیشگیرانه، اقدام بر تعیین‌کننده‌های اجتماعی سلامت و افزایش مشارکت و نقش مردم در تصمیم‌گیری و پاسخ‌گویی نظام سلامت است.

وی با تأکید بر اینکه تعیین‌کننده‌های اجتماعی سلامت نباید فعالیتی حاشیه‌ای در نظام سلامت تلقی شوند، افزود: شبکه بهداشت می‌تواند نیازهای اجتماعی افراد و خانواده‌ها، از جمله فقر، ناامنی غذایی، مشکلات مسکن، خشونت، تنهایی و موانع دسترسی به خدمات را شناسایی کرده و از طریق همکاری با نهادهای رفاهی، آموزشی، اجتماعی و مدیریت‌های محلی، زمینه پاسخ مناسب به این نیازها را فراهم کند.

در این ارائه همچنین به تجربه برخی کشورها در استفاده از مراقبت‌های اولیه برای کاهش نابرابری‌های سلامت اشاره شد. دکتر اولیایی‌منش نمونه‌هایی از ایران، برزیل، کاستاریکا، استرالیا و انگلستان را تشریح کرد و نشان داد که نزدیکی خدمات به محل زندگی مردم، استفاده از نیروهای بومی، ثبت جمعیت، بازدید از منازل، مشارکت جوامع محلی و پیوند خدمات سلامت با حمایت‌های اجتماعی می‌تواند به بهبود دسترسی و کاهش شکاف‌های سلامت منجر شود.

وی در بخش دیگری از سخنان خود، شبکه بهداشت ایران را یکی از سرمایه‌های تاریخی و راهبردی کشور دانست و گفت: خانه‌های بهداشت، بهورزان بومی، ساختار جمعیت‌پایه، نظام ارجاع، برنامه‌های گسترده سلامت مادر و کودک، واکسیناسیون و ثبت اطلاعات خانوارها، نقش مهمی در کاهش شکاف سلامت میان مناطق شهری و روستایی داشته‌اند.

دکتر اولیایی‌منش با اشاره به دستاوردهای شبکه بهداشت در کاهش مرگ‌ومیر مادران و کودکان، افزایش پوشش خدمات پیشگیرانه و بهبود دسترسی مناطق محروم، خاطرنشان کرد که این شبکه اکنون با نیازهای متفاوتی از جمله شهرنشینی، حاشیه‌نشینی، بیماری‌های مزمن، سالمندی، مشکلات سلامت روان و نابرابری‌های اجتماعی جدید روبه‌رو است و به بازآفرینی متناسب با این تحولات نیاز دارد.

وی تقویت مراقبت‌های اولیه شهری، توسعه همگانی‌گرایی متناسب با نیاز گروه‌های مختلف، پیوند نظام سلامت با خدمات اجتماعی و حمایتی و طراحی نظام پایش و داشبورد عمومی عدالت در سلامت را از مهم‌ترین اولویت‌های پیش‌روی نظام سلامت کشور برشمرد.

رئیس مرکز تحقیقات عدالت در سلامت در جمع‌بندی ارائه خود تأکید کرد که پوشش جغرافیایی خدمات، به‌تنهایی برای تحقق عدالت کافی نیست و خدمات باید همراه با کیفیت، اعتماد، حفاظت مالی، مشارکت مردم و پاسخ‌گویی طراحی شوند. به گفته وی، شبکه بهداشت زیرساختی مهم برای تحقق عدالت است، اما دستیابی به عدالت در سلامت نیازمند طراحی آگاهانه، داده‌های مناسب و اقدام مستمر و هماهنگ است.

در ادامه این نشست، سایر سخنرانان نیز دیدگاه‌ها و تجارب خود را درباره جایگاه نظام مراقبت‌های اولیه، ظرفیت‌های شبکه بهداشت و راهکارهای تقویت عدالت در دسترسی، بهره‌مندی و پیامدهای سلامت مطرح کردند و موضوعات ارائه‌شده مورد بحث و تبادل نظر حاضران قرار گرفت.