مرکز تحقیقات عدالت در سلامت دانشگاه علوم پزشکی تهران، طرحی پژوهشی را با هدف شناسایی و تحلیل اقدامات ملی ایران در دو دهه اخیر در زمینه ارتقای عدالت در سلامت و بهبود تعیین‌کننده‌های اجتماعی سلامت در دست اجرا دارد.

این طرح با تمرکز بر سیاست‌ها، برنامه‌ها، ساختارهای اجرایی، اسناد ملی، تجربه‌های نهادی و شواهد پژوهشی مرتبط با عدالت در سلامت طراحی شده است. هدف اصلی مطالعه آن است که تصویری جامع و مستند از اقدامات انجام‌شده در کشور ارائه دهد و در کنار شناسایی دستاوردها، چالش‌ها و گپ‌های اجرایی، مسیرهای قابل پیگیری برای تقویت سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی آینده را مشخص کند.

در این پژوهش، ابتدا اقدامات کلان و برنامه‌های ملی مرتبط با عدالت در سلامت و تعیین‌کننده‌های اجتماعی سلامت مرور می‌شود. سپس اسناد و گزارش‌های مرتبط از منابع رسمی، گزارش‌های ملی، اسناد سیاستی، پایگاه‌های پژوهشی و منابع بین‌المللی گردآوری و به‌صورت ساختاریافته تحلیل خواهد شد. بازه مورد بررسی این طرح، اقدامات و اسناد مرتبط در فاصله سال‌های ۱۳۷۰ تا ۱۴۰۴ را در بر می‌گیرد.

بخش دیگری از مطالعه به انجام مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ذی‌نفعان کلیدی اختصاص دارد. در این بخش، دیدگاه‌های سیاست‌گذاران، مدیران، پژوهشگران، صاحب‌نظران و نمایندگان سازمان‌های مرتبط درباره روند شکل‌گیری اقدامات، زیرساخت‌های موجود، نقش بازیگران، دستاوردها، موانع اجرایی و پیشنهادهای آینده گردآوری و تحلیل می‌شود. داده‌های حاصل از مصاحبه‌ها با رویکرد تحلیل مضمون کیفی بررسی خواهد شد.

در ادامه، یافته‌های حاصل از مرور اسناد و مصاحبه‌ها با یکدیگر تلفیق می‌شود تا تصویری دقیق‌تر از وضعیت موجود، روندهای دو دهه اخیر، نقاط قوت، شکاف‌ها و ظرفیت‌های قابل اتکا در حوزه عدالت سلامت به دست آید. همچنین در این طرح، تهیه ماتریس‌های تحلیلی، نقشه بازیگران، خط زمانی اقدامات و شناسایی الگوهای سیاستی و اجرایی مورد توجه قرار دارد.

برگزاری پانل سیاستی با حضور خبرگان و تصمیم‌گیرندگان از دیگر بخش‌های پیش‌بینی‌شده در این مطالعه است. این پانل با هدف بررسی، تکمیل و اعتبارسنجی یافته‌ها و همچنین بحث درباره اقدامات آتی و الزامات اجرایی برگزار خواهد شد.

انتظار می‌رود نتایج این پژوهش بتواند به مستندسازی تجربه ایران در حوزه عدالت سلامت، تقویت سیاست‌گذاری مبتنی بر شواهد، بهبود همکاری‌های بین‌بخشی و طراحی راهکارهای مؤثرتر برای کاهش نابرابری‌های سلامت کمک کند. همچنین خروجی‌های این طرح می‌تواند برای مدیران، سیاست‌گذاران، پژوهشگران و سایر ذی‌نفعان نظام سلامت در سطح ملی و استانی مورد استفاده قرار گیرد.

از مهم‌ترین خروجی‌های پیش‌بینی‌شده این مطالعه می‌توان به پایگاه داده اسناد، ماتریس‌های تحلیلی، گزارش فنی جامع، خلاصه سیاستی و پیشنهادهای کاربردی برای تقویت زیرساخت‌ها و برنامه‌های مرتبط با عدالت در سلامت اشاره کرد.

این طرح در مرکز تحقیقات عدالت در سلامت دانشگاه علوم پزشکی تهران و با مشارکت تیمی از پژوهشگران حوزه سیاست‌گذاری سلامت، مدیریت خدمات سلامت و عدالت در سلامت در حال انجام است.