مرکز تحقیقات عدالت در سلامت، روند مرگ‌ومیر و علل آن را در زنان و مردان طی سال‌های ۱۳۸۵ تا ۱۴۰۳ بررسی می‌کند

مرکز تحقیقات عدالت در سلامت، طرح پژوهشی «تحلیل روندهای نابرابری‌های جنسیتی مرگ‌ومیر و علل آن در ایران طی سال‌های ۱۳۸۵ تا ۱۴۰۳: ارائه راهبردهای سیاستی مبتنی بر شواهد» را در دست اجرا دارد. این طرح با مشارکت دکتر اردشیر خسروی و دکتر علیرضا اولیایی‌منش، رئیس مرکز تحقیقات عدالت در سلامت و مدیر اجرایی طرح، انجام می‌شود.

اطلاعات مربوط به میزان و علل مرگ‌ومیر، یکی از مهم‌ترین منابع برای شناخت وضعیت سلامت جامعه، تعیین اولویت‌های نظام سلامت و ارزیابی اثربخشی سیاست‌ها و برنامه‌های بهداشتی است. در دهه‌های اخیر، الگوی مرگ‌ومیر در ایران به‌تدریج از بیماری‌های واگیر، بیماری‌های دوران نوزادی و مشکلات مرتبط با سوءتغذیه به سمت بیماری‌های غیرواگیر، از جمله بیماری‌های قلبی‌عروقی، سرطان‌ها، دیابت و بیماری‌های مزمن تنفسی تغییر کرده است.

با وجود کاهش برخی شاخص‌های مرگ‌ومیر، از جمله مرگ نوزادان و کودکان، شواهد موجود نشان می‌دهد که میزان و علل مرگ در زنان و مردان یکسان نیست. همچنین تفاوت‌های استانی، اجتماعی و جمعیتی در الگوهای مرگ‌ومیر همچنان وجود دارد. همه‌گیری کووید-۱۹ نیز ممکن است روند مرگ‌ومیر، علل فوت و فاصله میان زنان و مردان را تحت تأثیر قرار داده باشد.

این طرح چه هدفی دارد؟

هدف اصلی این پژوهش، تحلیل جامع روند مرگ‌ومیر و الگوی علل مرگ به تفکیک جنس در ایران طی سال‌های ۱۳۸۵ تا ۱۴۰۳ است. پژوهشگران در این طرح تلاش می‌کنند مشخص کنند که:

• میزان مرگ‌ومیر زنان و مردان در این دوره چگونه تغییر کرده است؛
• مهم‌ترین علل مرگ در هر یک از دو جنس کدام‌اند؛
• شکاف مرگ‌ومیر میان زنان و مردان در چه گروه‌های سنی و عللی بیشتر است؛
• همه‌گیری کووید-۱۹ چه تغییری در این روندها ایجاد کرده است؛
• و یافته‌های حاصل چگونه می‌توانند به توصیه‌های سیاستی قابل اجرا تبدیل شوند.

طرح چگونه اجرا می‌شود؟

این پژوهش در سه بخش اصلی انجام خواهد شد. در بخش نخست، مطالعات داخلی و بین‌المللی مرتبط با روند مرگ‌ومیر، علل مرگ و نابرابری‌های جنسیتی به‌صورت نظام‌مند مرور و ارزیابی می‌شوند.

در بخش دوم، داده‌های ثبت مرگ وزارت بهداشت، سازمان ثبت احوال کشور و داده‌های جمعیتی مرکز آمار ایران مورد تحلیل قرار می‌گیرند. شاخص‌هایی مانند نرخ خام مرگ، مرگ نوزادی، مرگ شیرخواران، مرگ کودکان زیر پنج سال، مرگ زودرس و علل اصلی مرگ به تفکیک زنان و مردان بررسی خواهند شد. همچنین نابرابری جنسیتی با استفاده از تفاوت مطلق نرخ مرگ و نسبت مرگ مردان به زنان سنجیده می‌شود.

در بخش پایانی، یافته‌های مرور شواهد و تحلیل داده‌های ملی با مشارکت خبرگان و ذی‌نفعان حوزه سلامت بررسی می‌شود و در قالب یک خلاصه سیاستی، شامل پیام‌های کلیدی، گزینه‌های سیاستی و پیشنهادهای اجرایی، در اختیار تصمیم‌گیران قرار خواهد گرفت.

چرا نتایج این پژوهش اهمیت دارد؟

نتایج این طرح می‌تواند به شناسایی دقیق‌تر مرگ‌های قابل پیشگیری و گروه‌های در معرض خطر کمک کند و مبنایی برای اولویت‌بندی مداخلات پیشگیرانه و درمانی باشد. همچنین یافته‌ها می‌توانند از تخصیص عادلانه‌تر منابع، طراحی برنامه‌های حساس به تفاوت‌های جنسیتی و تدوین سیاست‌های مبتنی بر شواهد در نظام سلامت حمایت کنند.

هدف نهایی این پژوهش، فراهم‌کردن شواهدی کاربردی برای کاهش نابرابری‌های جنسیتی در مرگ‌ومیر و تقویت رویکرد عدالت‌محور در سیاست‌گذاری سلامت کشور است.